19. aug, 2021

Duik in de geschiedenis van de koloniën van welvaart

Een idealistische visie

Generaal Johannes van den Bosch is oprichter van de Maatschappij van Weldadigheid. Niet alleen minister van Staat, vertrouweling van Koning Willem I, Tweede Kamerlid en gouverneur generaal van Nederlands-Indië, maar ook een visionaire idealist die geloofde in de maakbare samenleving. Zijn gedachtegoed komt voort uit de Europese Verlichting. Nadat de Franse troepen van Napoleon uit ons land vertrokken waren, wilde Johannes van den Bosch een einde maken aan de verpaupering van met name de stedelijke bevolking. De kern van zijn oplossing bestond uit het bieden van huisvesting, werk, scholing en zorg binnen nieuw op te richten landbouwkoloniën in Drenthe. 

Crowdfunding in 1818

Met carte blanche van Koning Willem I en diens zoon prins Frederik, die voorzitter en beschermheer van de Maatschappij van Weldadigheid wordt, sticht Johannes van den Bosch in 1818 de Proefkolonie Frederiksoord. Met veel steun uit zijn vooraanstaande netwerk in diverse steden in Nederland worden plaatselijke commissies gevormd, die geld zenden naar de Maatschappij van Weldadigheid en zorgen voor ‘opzending’ van armen naar de Koloniën. Tussen 1818 en 1840 telt de Maatschappij circa 23.000 leden. Crowdfunding in 1818.

Honderd jaar vooruit op landelijke ontwikkelingen

In vlot tempo verrijzen de eerste honderden koloniehuisjes en strijken behoeftige gezinnen neer in deze eerste landbouwkolonie. Daarna volgen er meer in de omgeving van Wilhelminaoord, Willemsoord, Boschoord, en Wortel in België. Er worden scholen gesticht, er komen voorzieningen als een gaarkeuken en een spinnerij, eigenlijk alles wat nodig is om zelfvoorzienendheid te realiseren. Dit alles wordt in een periode van 1818 tot 1823 gerealiseerd.

Kerkbezoek is verplicht evenals het volgen van onderwijs en lidmaatschap van het ‘ziekenfonds’. Met het invoeren van de leerplicht en ziekenfondsverplichting lopen de koloniën een kleine honderd jaar vooruit op de landelijke ontwikkelingen. Wie zich niet wil conformeren aan de regels en de handhaving daarvan, wordt ‘opgezonden’ naar de onvrije Koloniën in Veenhuizen (voor vondelingen en weeskinderen), Ommerschans (voor landlopers en bedelaars) en Merksplas (België).

De gedachte van de maakbare mens en een maakbare samenleving krijgt vorm in de verplaatsing van vele duizenden mensen uit de steden naar het platteland. Naar in onze ogen mooie en woeste streken van Drenthe; een binnenlandse kolonisatie. Waarschijnlijk gaat het in de periode 1818-1921 over circa 80.000 mensen in Drenthe met naar schatting één miljoen nakomelingen nu.

 

Zo een beetje geschiedenis zodat bekend is waar we mee bezig zijn. Ik heb goed geslapen vannacht en dat helpt veel. Als ik wil gaan douchen, loop ik Miriam tegen het lijf. Een vrouw van vlak bij waar ik woon waar ik wel eens mee gewandeld heb. De wereld is klein. 🙂 Ons vof adres is er een vanuit duizenden. Ontzettende gastvrije mensen, lekkere kamers, kleine zitkamer en een heerlijk ontbijt. Mensen die ook wel even gezellig mee kletsen en die ook wat te vertellen hebben. Het kan zo schelen he hoe mensen kunnen zijn. Nadat we ons ontbijt erin hebben zitten gaat het op Veenhuizen aan. Bij het gevangenismuseum mogen we niet naar binnen. Niet gereserveerd, maar niet erg. Met de route beschrijving hopen we genoeg te kunnen zien. Een route van 10 km. Bij het ziekenhuis, wat vertrouw op God heet kijken we onze ogen uit. De gedetineerden noemden het, het gauw naar God ziekenhuis en het staat vlak bij het lijkenhuis. Hilarisch is het wel. In de gang hangt een groot sgnalement van een gevangene. Ongelofelijk hoe gedetaillieerd ze werden omschreven. Zelfs een signalement van het oor ontbreekt niet. Ook die ouderwetsen injectiespuit en wat attributen zijn nog te vinden. Echt mooi om te zien. Het lijkenhuis vinden we niet zo snel. Volgens iemand die er van het terrein rondloopt is het niet groter dan een container. We vinden het dan wel. De ijskoepel is mooi om te zien. Een opslagplaats voor medicijnen en voedsel. De huisjes hebben allemaal namen. De route beschrijving is moeilijk te volgen en het is dwalen. Maar met zoeken en vragen komen we er wel. Voor Els en mij is het de eerste keer dat we samen op pad zijn na de enkele keren dat we elkaar met pelgrimsdagen tegen gekomen zijn maar het klikt prima. We gaan de andere kolonien ook bekijken tot in Belgie.  Maar dan komen we in een discussie over links en rechts en blijken we allebei even koppig. Ik weet zeker rechtsaf, Els wil perse links af. Als ik het mensen vraag blijken we rechtsaf te moeten en heb ik lol. Het gelach van de mensen klinkt ons na, en we grappen er een poosje over door. Els maakt een foto van mijn grijnzende hoofd met maar de helft van mijn kop. We komen bij de kerkjes uit en lopen nu wat lekkerder een poosje langs de weg. Het is vandaag slenteren, stil staan, kijken, foto's maken, kopje koffie drinken, niet een dag om op te schieten en dat is prima. Ik heb nu mijn nieuwe schoenen aan met  de zolen en het gaat goed. De zorgen voor maandag zakken hierdoor een beetje. En dan komen we bij de bierbrouwerij, en piepers en paupers en hebben we het eigenlijk ook wel gehad. Nog een paar biertjes mee voor visite en een stukje kaas en potje mosterd en dan is het op de auto aan. Het is ondertussen 18 uur en we zijn moe van het kijken en slenteren. We willen ook nog naar het Fochteloërveen waar volgens ons gastadres  kraanvogels, meen ik, moeten zitten. We doen er langer over te komen dan gepland maar als we er zijn is er een bijzonder mooi en rustgevend natuurgebeid te zien, met een prachtige wolkenlucht, met het hemelpoortje. Het is zo ontzettend genieten even. De kraanvogels zijn er natuurlijk niet te zien maar ach, we genieten even van de rust. Maar dan wordt het op zoek naar een restaurantje, waar we ook weer zo hartelijk welkom worden geheten. Dat is toch wel weer bijzonder de afgelpen dagen. De hartelijkheid en gastvrijheid van mensen. Na echt een heerlijke maaltijd en nog even staan kletsen met de werkers in het restaurant moeten we dan echt op huis aan. En dan blijkt de gps ons nog een cadeautje te geven. We zien nog even alle dorpen in Friesland langs donkere N wegen. Ik kan dat ding wel de nek om draaien maar weet niet hoe ik zelf moet rijden in de grote onbekende wereld. Als ik dan einderlijk op de weg zit dan is het net voorbij lelystad meen ik even van de weg af voor een hoge nood stop, en benen strekken. Dik over 0.00 uur ben ik thuis. En ik besef me hoe bevoorrecht ik ben en hoe dankbaar voor deze dagen. Na alle moeilijke tijden kan ik zo genieten van dit soort dagen. Nu eerst maar eens zien of zaterdag een tocht er nog in zit en anders maandag onderweg naar den Bosch. Lekker nu langer weg en even op mezelf. Daar is het tijd voor ook. 

Meest recente reacties

18.11 | 16:13

Wat heb je er weer een mooi verhaal van gemaakt. Ik kan me voorstellen dat het leuke dagen zijn geweest.

15.11 | 23:34

Haha, een zondaar die van de leg is en niet weet hoe ze een hekje moet opendoen...🤣🤣 maar wel weer een leuk verslag! 👍

10.10 | 20:24

Weer een mooi verhaal en fijn dat je weer kunt lopen met de wandelschoenen aan.

24.09 | 05:35

Weer mooie dagen om straks op terug te kijken.

Deel deze pagina